Przeszukanie to czynność procesowa uregulowana w rozdziale 25 kodeksu postępowania karnego mająca na celu wykrycie lub zatrzymanie (albo przymusowe doprowadzenie) osoby podejrzanej, a także przeprowadzana w celu znalezienia rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu w postępowaniu karnym. Z czynności tej sporządza się odpowiedni protokół.


Przeszukania dokonuje prokurator albo na polecenie sądu lub prokuratora Policja, a także inne organy związane np. kontrolą skarbową, czy celną.

 

Przeszukanie obejmuje pomieszczenia i inne miejsca, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że osoba podejrzana lub rzeczy mogące stanowić dowody w sprawie tam się znajdują. Na mocy art. 236a k.p.k. przeszukanie może obejmować również urządzenia zawierające dane informatyczne lub systemy informatyczne, w zakresie danych tam przechowywanych oraz inne nośniki danych.

 

Czynność przeszukania dokonywana jest na podstawie postanowienia sądu lub prokuratora, które należy okazać osobie, u której przeszukanie ma być przeprowadzone. Postanowienie to powinno określać zakres przeszukania, które ma być przeprowadzone, którego organ przeprowadzający przeszukanie nie powinien przekraczać.

 

Nie oznacza to jednak, że bez okazania, czy nawet istnienia takiego postanowienia lub w zakresie przekraczającym ten określony w postanowieniu przeszukanie jest niemożliwe, ponieważ w wypadkach nie cierpiących zwłoki, jeżeli postanowienie sądu lub prokuratora nie mogło zostać wydane, organ dokonujący przeszukania okazuje nakaz kierownika swojej jednostki lub legitymację służbową, a następnie zwraca się niezwłocznie do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie przeszukania. Mamy wtedy do czynienia z tzw. „przeszukaniem na legitymację”, gdzie dopiero po dokonaniu tej czynności wydawane jest postanowienie zatwierdzające przeszukanie. Postanowienie sądu lub prokuratora w przedmiocie zatwierdzenia należy doręczyć osobie, u której dokonano przeszukania, w terminie 7 dni od daty czynności, jednak tylko gdy osoba ta zgłosi takie żądanie do protokołu. O prawie zgłoszenia żądania organ przeprowadzający przeszukanie powinien tą osobę pouczyć.

 

Warto w tym miejscu dodać, że jeżeli nastąpiło przeszukanie bez postanowienia, o którym pisałem wyżej, a w ciągu 7 dni od dnia tej czynności nie nastąpiło jej zatwierdzenie, należy niezwłocznie zwrócić zatrzymane rzeczy osobie uprawnionej, chyba że nastąpiło ich dobrowolne wydanie, a osoba uprawniona nie złożyła wniosku o doręczenie postanowienia zatwierdzającego.

 

Czy otwierać drzwi Policji?

 

Generalnie każdy, kto posiada rzeczy mogące stanowić dowód w sprawie ma obowiązek ich dobrowolnego wydania. Co więcej, w razie odmowy wydania rzeczy może nastąpić przymusowe jej odebranie. Jeśli dana osoba nie wydaje takich rzeczy lub nie wskazuje miejsca, gdzie się znajdują, przeprowadza się właśnie przeszukanie celem ich znalezienia, a w przypadku znalezienia dokonuje się ich zatrzymania. Jeśli zatem nie mamy wątpliwości, że do czynienia mamy z prokuratorem, Policją lub innym uprawnionym organem, powinniśmy otworzyć i umożliwić dokonanie czynności przeszukania.

 

  • z przeszukaniem wiążą się jednak również pewne zasady i ograniczenia. Po pierwsze przeszukania zamieszkałych pomieszczeń można dokonać w porze nocnej tylko w wypadkach nie cierpiących zwłoki, czyli generalnie powinno się dokonywać go w ciągu dnia. Za porę nocną uważa się czas od godziny 22 do godziny 6.
  • jeśli przeszukanie dotyczy osoby i jej odzieży, np. celem odnalezienia jakiegoś nośnika danych elektronicznych, przeszukania na niej powinna dokonywać w miarę możności osoba tej samej płci.
  • jak już wyżej wskazano, osobę, u której ma nastąpić przeszukanie, należy przed rozpoczęciem czynności zawiadomić o jej celu i wezwać do wydania poszukiwanych przedmiotów.
  • osoba ta może być obecna podczas przeszukania. Ponadto może być obecna osoba wskazana przez tego, u kogo dokonuje się przeszukania, jeżeli nie uniemożliwia to przeszukania albo nie utrudnia go w istotny sposób.
  • przeszukanie lub zatrzymanie rzeczy powinno być dokonane zgodnie z celem tej czynności, z zachowaniem umiaru i poszanowania godności osób, których ta czynność dotyczy, oraz bez wyrządzania niepotrzebnych szkód i dolegliwości.

 

Co policjanci mogą skonfiskować? Czy pozwolą nam zgrać kopie ważnych dokumentów (np. pracy magisterskiej)?

 

Organ dokonujący przeszukania może zatrzymać każdą rzecz, która może stanowić w sprawie dowód. Dotyczy to również informacji zapisanych na elektronicznych nośnikach danych, które mogą być dowodem – w tym przypadku zatrzymaniu powinien podlegać właśnie nośnik.

 

Generalnie w przypadku elektronicznego materiału dowodowego organ dokonujący zatrzymania powinien sporządzić kopię binarną, bowiem zatrzymanie np. całego komputera, serwera, czy nawet całego dysku może stanowić zbyt daleką dolegliwość i wyrządzić szkodę. Oczywiste jest, że na takim nośniku mogą znajdować się również inne informacje, materiały i dokumenty, które w żaden sposób nie są związane z prowadzonym postępowaniem, a które mogą być bardzo ważne dla danej osoby. W praktyce jednak często organ, mimo sporządzenia kopii, tak czy inaczej zatrzymuje oryginalny nośnik na czas trwania postępowania. Zgranie z takiego dysku czegokolwiek może być problematyczne.

 

W tym miejscu wskazać należy, że na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy i w przedmiocie dowodów rzeczowych przysługuje zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone. W takim zażaleniu można podnosić np. kwestie niepotrzebnego zatrzymania całego sprzętu, czy utratę dostępu do ważnych informacji, czy materiałów.

 

Czy policjanci nie powinni przypadkiem po prostu zjawić się ze swoim dyskiem i sklonować nasz? Ostatecznie po prostu wykręcić dyski, a nie konfiskować całego komputera? Sprzęt nie jest im przecież do niczego potrzebny i nie przesądza o winie, to czy korzystaliśmy z laptopa HP czy Apple…

 

Sporządzenie kopii binarnej nośnika, na którym znajdują się informacje, które mogą stanowić dowód w sprawie jest wystarczające, jednak często „z daleko posuniętej ostrożności” organy dokonujące przeszukania zatrzymują cały sprzęt. W zakresie samego dysku/nośnika trudno im się dziwić, bowiem zawsze może zajść potrzeba powrócenia do oryginalnego nośnika celem porównania go z kopią, a ten w przypadku pozostawienia go u osoby, od której do odebrano, może mocno się zmienić lub w ogóle zniknąć.

 

Zajęcie sprzętu jako takiego, całego komputera, a nie nośników pamięci, nie jest do końca uzasadnione. W takim przypadku można złożyć zażalenia.


Zredagowany tekst Jarosława Góry, adwokata oraz szefa departamentu Nowych Technologii i IP w kancelarii Ślązak, Zapiór i Wspólnicy, Autor ipbloga , opublikowany na łamach niebezpiecznik.pl

2016-06-30 19:00:00 Presented by Martin S